طی ماه سپتامبر ۲۰۲۴، خبر بازگرداندن دستکم ۱۲۰ مهاجر ایرانی از ایالات متحده به ایران و احتمال اخراج صدها نفر دیگر، بار دیگر مسالهی شکنندگی موقعیت مهاجران ایرانی را در صدر توجه رسانهها قرار داد. بر اساس گزارش نیویورکتایمز، این بازگشت اجباری در چارچوب توافقی نادر میان واشنگتن و تهران انجام شده و اغلب این افراد یا پس از رد درخواست پناهندگی و یا بدون رسیدگی قضایی کامل به پروندهشان از آمریکا اخراج شدهاند.
این خبر در خلأیی بزرگتر معنا پیدا میکند: فضای بیثباتی و اضطرابی که ماهها و گاهی سالها مهاجران ایرانی را درگیر میکند؛ از بلاتکلیفی در تمدید ویزا و صدور گرینکارت گرفته تا عدم قطعیت در مسیر شهروندی. این وضعیت برای بسیاری نهفقط یک مسالهی حقوقی یا سیاسی، بلکه تجربهای عمیقاً روانی است — تجربهای که با اضطراب مزمن، بیخوابی، احساس بیقدرتی و بیثباتی هویتی همراه میشود. پژوهشهای بینالمللی نشان دادهاند که ناامنی اقامتی یکی از مهمترین عوامل خطر برای افسردگی، اختلال اضطرابی و اختلالات استرسی در مهاجران است.
در مورد برخی ایرانیان، این آسیب روانشناختی اغلب شدیدتر است؛ زیرا نه صرفاً برای بهبود شرایط اقتصادی، بلکه به دلیل ترس از برخورد سیاسی، یا به دلایل دگرباشی دینی و جنسیتی مهاجرت کردهاند. مواجهه با امکان بازگشت اجباری به کشوری که آن را ترک کردهاند، میتواند به معنای بازتجربهی ترومای اولیه و تشدید احساس بیپناهی باشد.
از منظر سلامت روان عمومی، چنین رویدادهایی یادآور ضرورت توجه سیاستگذاران، سازمانهای مهاجرتی و نهادهای درمانگر به ابعاد روانیِ سیاستهای اقامتی است. صرفاً قانونی یا امنیتی دیدن مهاجرت، بخش بزرگی از واقعیت انسانی آن را نادیده میگیرد. در چنین شرایطی، ارائهی حمایت روانی تخصصی، ایجاد گروههای حمایتی برای مهاجران در معرض اخراج و دسترسی آسان به خدمات سلامت روان – از جمله خدمات آنلاین – اهمیت حیاتی پیدا میکند.
در eReliever، ما این واقعیت را بهخوبی میشناسیم: سلامت روان مهاجران ایرانی تنها با دریافت ویزا یا گرینکارت تضمین نمیشود، بلکه نیازمند حس امنیت، تداوم، شنیدهشدن و همراهی در مسیر دشوار مهاجرت است.
